Giới thiệu
Động kinh là một trong những bệnh lý thần kinh phổ biến nhất trên thế giới, ảnh hưởng đến hàng triệu người không phân biệt độ tuổi, giới tính hay chủng tộc. Tại Việt Nam, bệnh động kinh thường được gọi với nhiều tên khác nhau như “phong xù”, “kinh phong” hay “giật kinh phong”. Đây là một tình trạng bệnh lý mãn tính của não bộ, đặc trưng bởi những cơn co giật tái diễn do sự phóng điện đột ngột, kịch phát và đồng bộ của các tế bào thần kinh vỏ não.
Với hơn 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tâm thần học và thần kinh, tôi thường xuyên tiếp xúc với bệnh nhân động kinh và nhận thấy rằng, ngoài việc điều trị bằng thuốc, các biện pháp phòng ngừa đóng vai trò vô cùng quan trọng trong kiểm soát bệnh. Bài viết này sẽ cung cấp những thông tin chi tiết về nguyên nhân, triệu chứng của động kinh, đồng thời đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, dễ áp dụng tại nhà cho bệnh nhân và người nhà.
Phần 1: Tìm hiểu về bệnh động kinh
1.1. Động kinh là gì?
Động kinh là một rối loạn thần kinh mãn tính đặc trưng bởi các cơn co giật tái phát không dự đoán trước. Các cơn co giật này là kết quả của sự phóng điện điện hóa bất thường, đột ngột và quá mức của các tế bào thần kinh trong não.
Cơn động kinh xảy ra khi hoạt động điện của não bị gián đoạn, dẫn đến những thay đổi tạm thời về ý thức, hành vi, cảm xúc hoặc vận động của cơ thể. Mỗi cơn động kinh có thể kéo dài từ vài giây đến vài phút.
Một điểm quan trọng cần hiểu rõ là: động kinh không phải là một bệnh tâm thần hay bệnh truyền nhiễm. Đây là một tình trạng rối loạn thần kinh có thể được kiểm soát bằng các phương pháp điều trị phù hợp.
1.2. Các loại động kinh phổ biến
Tùy theo vị trí khởi phát và biểu hiện lâm sàng, động kinh được chia thành nhiều loại khác nhau:
1. Động kinh cục bộ (Focal seizures):
- Động kinh cục bộ đơn giản: Người bệnh vẫn tỉnh táo, nhưng có thể xuất hiện cảm giác lạ ở một bộ phận cơ thể, ảo giác về mùi hoặc vị giác, hoặc co giật ở một nhóm cơ.
- Động kinh cục bộ phức tạp: Người bệnh mất ý thức một phần hoặc hoàn toàn, có thể thực hiện các hành động vô thức như nhai, nuốt, hoặc cử động lặp đi lặp lại.
2. Động kinh toàn thể (Generalized seizures):
- Cơn co cứng-co giật (Grand mal): Đây là loại động kinh phổ biến và dễ nhận biết nhất. Người bệnh mất ý thức đột ngột, cơ thể cứng đờ (co cứng) sau đó co giật mạnh, có thể kèm theo sùi bọt mép, cắn lưỡi, mất kiểm soát bàng quang hoặc đại tiện.
- Cơn vắng ý thức (Petit mal): Thường gặp ở trẻ em, biểu hiện bằng việc “đơ” người trong vài giây đến nửa phút, nhìn chằm chằm vào khoảng không, sau đó trở lại hoạt động bình thường.
- Cơn giật cơ: Biểu hiện bằng những cơn giật đột ngột, ngắn của các nhóm cơ.
- Cơn mất trương lực: Người bệnh đột ngột mất trương lực cơ, dẫn đến ngã quỵ.
3. Động kinh không phân loại: Những cơn động kinh không thể xếp vào các nhóm trên.
1.3. Nguyên nhân gây động kinh
Động kinh có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, tuy nhiên, khoảng 50% trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể. Các nguyên nhân thường gặp bao gồm:
1. Yếu tố di truyền:
- Một số hội chứng động kinh có tính chất di truyền
- Tiền sử gia đình có người mắc bệnh động kinh
2. Tổn thương não:
- Chấn thương sọ não (tai nạn giao thông, té ngã, bạo lực…)
- Thiếu oxy não
- Nhiễm trùng hệ thần kinh (viêm màng não, viêm não, áp-xe não)
- Đột quỵ (là nguyên nhân phổ biến gây động kinh ở người trên 35 tuổi)
- U não hoặc các tổn thương não khác
3. Rối loạn phát triển:
- Bất thường về cấu trúc não bẩm sinh
- Các rối loạn phát triển thần kinh như tự kỷ
4. Bệnh lý và rối loạn chuyển hóa:
- Hạ đường huyết
- Rối loạn điện giải (hạ natri, hạ canxi, hạ magiê…)
- Suy gan, suy thận
- Các bệnh tự miễn ảnh hưởng đến não
5. Các yếu tố khác:
- Sốt cao (đặc biệt ở trẻ em)
- Lạm dụng rượu, ma túy hoặc cai nghiện
- Ngộ độc (chì, thuốc trừ sâu, CO…)
- Một số loại thuốc có thể gây động kinh ở người nhạy cảm
- Mất ngủ kéo dài
- Stress mãn tính
1.4. Các yếu tố kích phát cơn động kinh
Người bị động kinh thường có những “yếu tố kích phát” có thể gây ra cơn động kinh. Việc nhận biết và tránh các yếu tố này là một phần quan trọng trong kiểm soát bệnh. Các yếu tố kích phát phổ biến bao gồm:
1. Liên quan đến lối sống:
- Thiếu ngủ hoặc mất ngủ kéo dài
- Stress và lo âu quá mức
- Mệt mỏi cực độ
- Lạm dụng rượu hoặc ngừng đột ngột sau khi uống nhiều
- Sử dụng ma túy (đặc biệt là cocaine, amphetamine)
2. Yếu tố môi trường:
- Ánh sáng nhấp nháy (từ TV, màn hình máy tính, đèn disco…)
- Tiếng ồn lớn đột ngột
- Mùi hương nồng nặc
- Thay đổi thời tiết đột ngột
3. Yếu tố sinh lý:
- Sốt cao
- Thay đổi nội tiết (chu kỳ kinh nguyệt ở phụ nữ)
- Hạ đường huyết
- Mất nước
4. Liên quan đến thuốc:
- Bỏ thuốc chống động kinh đột ngột
- Quên uống thuốc theo lịch
- Tương tác thuốc
- Một số thuốc có thể làm tăng nguy cơ động kinh (một số thuốc kháng sinh, thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần…)
5. Yếu tố liên quan đến thực phẩm:
- Thức ăn chứa nhiều caffeine
- Thực phẩm chứa nhiều đường tinh luyện
- Một số người nhạy cảm với MSG, aspartame hoặc các phụ gia thực phẩm khác
Phần 2: Nhận biết triệu chứng động kinh
Điện thoại | Email | Facebook | Youtube | Tiktok | Twitter
Bác sĩ Trần Thị Liên tốt nghiệp khoa Y HỌC DỰ PHÒNG tại trường Đại học y Hà Nội năm 2019. Hiện đang là quản lý nội dung của Nhà thuốc Bạch Mai.
More Posts
