Hoạt Chất Montelukast: Công Dụng, Liều Dùng Và Lưu Ý
Montelukast là thuốc hàng đầu điều trị hen suyễn và viêm mũi dị ứng. Tìm hiểu cơ chế tác dụng, liều dùng, tác dụng phụ và những lưu ý quan trọng khi sử dụng!
Montelukast là một chất đối kháng thụ thể leukotriene (LTRA), được sử dụng chủ yếu để kiểm soát hen suyễn mạn tính và viêm mũi dị ứng. Thuốc được FDA phê duyệt năm 1998 và hiện có mặt dưới tên thương mại phổ biến là Singulair.
Đặc điểm nổi bật:
Dạng bào chế: Viên nén 4mg, 5mg, 10mg; viên nhai 4mg, 5mg; bột pha uống (hạt).
Cơ chế độc đáo: Ức chế leukotriene – chất gây viêm và co thắt phế quản.
Hiệu quả lâu dài: Dùng 1 lần/ngày, phù hợp cho bệnh nhân cần điều trị duy trì.
Montelukast hoạt động bằng cách ngăn chặn thụ thể CysLT1 của leukotriene – các chất trung gian gây viêm trong cơ thể. Cụ thể:
Giảm co thắt phế quản: Leukotriene D4 (LTD4) gây co thắt cơ trơn đường hô hấp. Montelukast ức chế tác dụng này, giúp thông thoáng đường thở.
Chống viêm: Giảm sản xuất dịch nhầy và phù nề niêm mạc.
Ngăn phản ứng dị ứng: Hạn chế triệu chứng hắt hơi, ngứa mũi ở bệnh nhân viêm mũi dị ứng.
Lưu ý: Montelukast không dùng để cắt cơn hen cấp tính. Bệnh nhân cần kết hợp với thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh (Ventolin).
Phòng ngừa cơn hen: Giảm tần suất và mức độ nghiêm trọng của các cơn hen.
Hen do vận động (EIA): Uống trước khi tập thể dục 2 giờ để ngừa co thắt phế quản.
Triệu chứng: Nghẹt mũi, chảy nước mũi, hắt hơi, ngứa mắt.
Hiệu quả: Cải thiện rõ rệt sau 1–2 tuần sử dụng.
Viêm da cơ địa (Eczema).
Mề đay mạn tính.
Hen suyễn & viêm mũi dị ứng:
Người lớn & trẻ ≥15 tuổi: 10mg/ngày (uống buổi tối).
Trẻ 6–14 tuổi: 5mg viên nhai/ngày.
Trẻ 2–5 tuổi: 4mg viên nhai/ngày hoặc 4mg bột pha.
Trẻ 6–23 tháng: 4mg bột pha/ngày (theo chỉ định bác sĩ).
Hen do vận động: Uống 10mg (người lớn) hoặc 5mg (trẻ em) trước khi tập 2 giờ.
Uống nguyên viên: Không nhai hoặc nghiền viên nén.
Viên nhai: Nhai kỹ trước khi nuốt.
Bột pha: Hòa tan gói bột với nước, sữa hoặc thức ăn mềm.
Lưu ý:
Dùng thuốc vào cùng một thời điểm mỗi ngày để đạt hiệu quả tối ưu.
Không ngưng thuốc đột ngột dù triệu chứng đã cải thiện.
Đau đầu, chóng mặt: Chiếm 10–15% trường hợp, thường giảm sau vài ngày.
Đau bụng, tiêu chảy: Uống thuốc sau ăn để giảm kích ứng dạ dày.
Phát ban, ngứa da: Ngưng thuốc nếu triệu chứng nặng.
Rối loạn tâm thần: Ảo giác, ác mộng, trầm cảm (đặc biệt ở trẻ em).
Tăng bạch cầu ái toan (hội chứng Churg-Strauss): Sốt, đau cơ, khó thở.
Tổn thương gan: Vàng da, mệt mỏi, nước tiểu sẫm màu.
Cách Xử Lý:
Ngưng thuốc và thông báo ngay cho bác sĩ nếu có biểu hiện tâm thần hoặc dị ứng.
Xét nghiệm chức năng gan định kỳ khi dùng dài ngày.
Dị ứng với Montelukast hoặc thành phần thuốc.
Tiền sử rối loạn tâm thần khi dùng thuốc.
Trẻ em dưới 6 tháng: Chưa đủ dữ liệu an toàn.
Phụ nữ mang thai/cho con bú: Chỉ dùng khi lợi ích vượt trội nguy cơ.
Bệnh nhân động kinh, suy gan: Điều chỉnh liều hoặc theo dõi sát.
Phenobarbital, Rifampin: Làm giảm nồng độ Montelukast trong máu.
Thuốc chống trầm cảm (SSRI): Tăng nguy cơ rối loạn tâm thần.
Corticosteroid dạng hít: Hiệp đồng tác dụng kiểm soát hen suyễn.
Khuyến cáo: Thông báo cho bác sĩ tất cả thuốc đang sử dụng, bao gồm cả thảo dược.
Q1: Montelukast có gây nghiện không?
A: Không. Tuy nhiên, không tự ý ngưng thuốc để tránh tái phát triệu chứng.
Q2: Trẻ em dùng Montelukast lâu dài có an toàn?
A: Cần theo dõi sát các biểu hiện tâm thần. Nếu xuất hiện ác mộng hoặc hành vi bất thường, ngưng thuốc ngay.
Q3: Có cần kê đơn để mua Montelukast?
A: Tùy quốc gia. Tại Việt Nam, Montelukast thường được kê đơn.
Q4: Dùng quá liều Montelukast có nguy hiểm?
A: Hiếm khi đe dọa tính mạng. Triệu chứng thường nhẹ: đau đầu, buồn nôn. Liên hệ bác sĩ nếu uống quá liều.
Montelukast là giải pháp hiệu quả và tiện lợi cho bệnh nhân hen suyễn và viêm mũi dị ứng. Tuy nhiên, việc sử dụng cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ, đặc biệt ở trẻ em và người có tiền sử rối loạn tâm thần. Kết hợp với lối sống lành mạnh, tránh tác nhân dị ứng và tái khám định kỳ sẽ giúp kiểm soát bệnh tối ưu. Đừng ngần ngại tham vấn chuyên gia y tế nếu có bất kỳ thắc mắc nào!
Lưu ý: Montelukast, thuốc trị hen suyễn, Singulair, điều trị viêm mũi dị ứng, tác dụng phụ Montelukast, cách dùng Montelukast.