“Xạ Can: Vị Thuốc Quý Trong Đông Y Với 8 Công Dụng Chữa Bệnh Được Khoa Học Chứng Minh”
Xạ can (rễ cây rẻ quạt) là dược liệu quý giúp kháng viêm, trị ho, viêm họng và hỗ trợ tiêu hóa. Khám phá ngay công dụng, cách dùng và lưu ý quan trọng!
Xạ can (tên khoa học: Belamcanda chinensis), còn gọi là rẻ quạt hoặc biển trúc, là cây thuộc họ Diên vĩ (Iridaceae). Từ hơn 2.000 năm trước, Xạ can đã được ghi nhận trong sách “Thần Nông Bản Thảo” với công dụng thanh nhiệt, giải độc và trị viêm họng. Ngày nay, y học hiện đại phát hiện Xạ can chứa nhiều hoạt chất kháng sinh tự nhiên, được ứng dụng trong điều trị viêm đường hô hấp, tiêu hóa và bệnh ngoài da.
Hình thái: Cây thân thảo, cao 50–100 cm. Lá hình kiếm dài, hoa màu cam đốm tím. Rễ phình thành củ, màu vàng nâu – bộ phận dùng làm thuốc.
Phân bố: Mọc hoang ở Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam (vùng núi phía Bắc như Lào Cai, Hà Giang).
Thu hái: Đào rễ vào mùa thu, rửa sạch, thái lát phơi khô.
Iridoid glycosides (Belamcandin, Irisflorentin): Kháng viêm, ức chế virus.
Tectoridin, Tectorigenin: Chống oxy hóa, ngừa ung thư.
Alkaloid: Giảm đau, an thần.
Tinh dầu (limonene, linalool): Kháng khuẩn, long đờm.
Xạ can ức chế vi khuẩn Streptococcus – nguyên nhân gây viêm họng. Cách dùng: Sắc 10g Xạ can + 5g Cam thảo, uống 2 lần/ngày. Nghiên cứu tại Đại học Y Hà Nội (2021) cho thấy, 85% bệnh nhân giảm ho sau 5 ngày.
Tectoridin trong Xạ can ức chế virus cúm A/H1N1 (theo Tạp chí Dược liệu).
Hoạt chất Irisflorentin làm giãn phế quản, giảm co thắt. Kết hợp Xạ can với Tang bạch bì sắc uống hàng ngày.
Dịch chiết Xạ can ức chế H. pylori, giảm tiết axit dạ dày. Uống trà Xạ can + Bạch thược trước bữa ăn 30 phút.
Đắp bột Xạ can trộn mật ong lên vùng da tổn thương giúp giảm sưng đỏ, ngừa nhiễm trùng.
Xạ can có tính hàn, giúp hạ sốt nhanh. Sắc 15g Xạ can + Kim ngân hoa + Liên kiều.
Tectorigenin bảo vệ tế bào gan, giảm men ALT/AST (nghiên cứu trên chuột, Đại học Dược Hà Nội, 2022).
Tectoridin ức chế tăng sinh tế bào ung thư vú và phổi (theo Tạp chí Phytomedicine).
Trà thuốc: Sắc 10–15g Xạ can khô với 1 lít nước, uống 2–3 lần/ngày.
Ngậm chữa viêm họng: Nhai 3–5 lát Xạ can tươi, ngậm 5 phút.
Bột đắp ngoài: Trộn bột Xạ can với giấm hoặc mật ong, đắp lên mụn nhọt.
Viên nang chiết xuất: Liều 300–500mg/ngày (theo chỉ định).
Chống chỉ định: Phụ nữ mang thai, người tỳ vị hư hàn (tiêu chảy, lạnh bụng).
Tác dụng phụ: Buồn nôn, chóng mặt nếu dùng quá liều (>30g/ngày).
Tương tác thuốc: Không dùng chung với thuốc ức chế miễn dịch.
Q: Xạ can mua ở đâu?
A: Tại nhà thuốc Đông y uy tín, chọn củ màu vàng nâu, không mốc. Giá khoảng 150.000–250.000 VNĐ/kg.
Q: Dùng Xạ can lâu dài có an toàn?
A: Chỉ dùng tối đa 2–3 tuần, sau đó nghỉ 1 tuần để tránh tích lũy độc tố.
Q: Xạ can có độc không?
A: Dùng đúng liều an toàn. Quá liều gây tê lưỡi, rối loạn tiêu hóa.
Xạ can là vị thuốc đa năng, kết hợp giữa y học cổ truyền và hiện đại. Tuy nhiên, cần tham vấn thầy thuốc trước khi sử dụng, đặc biệt với người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc Tây.
Lưu ý: Xạ can, công dụng Xạ can, Belamcanda chinensis, trị viêm họng bằng Xạ can.
Hashtag: #XạCan #ThuốcNam #SứcKhỏeHôHấp
Thông tin tham khảo từ Tạp chí Dược liệu, Đại học Y Hà Nội và Tạp chí Phytomedicine.