Trong hệ thống danh mục MIMS Việt Nam (cập nhật mới nhất cho năm 2026), nhóm “Thuốc nhuận trường, thuốc xổ” (Laxatives, Purgatives) bao gồm các dược chất giúp hỗ trợ bài tiết phân, điều trị táo bón hoặc làm sạch ruột trước khi phẫu thuật/nội soi.
Dưới đây là các phân nhóm chi tiết theo cơ chế tác động trong danh mục MIMS 2026:
1. Thuốc nhuận trường thẩm thấu (Osmotic Laxatives)
Đây là nhóm phổ biến nhất, hoạt động bằng cách kéo nước vào lòng ruột, làm mềm phân và tăng nhu động.
- Các loại đường/đa tử: Lactulose (Ví dụ: Duphalac), Macrogol (Ví dụ: Forlax).
- Muối vô cơ: Magnesi sulfat, Natri phosphat (thường dùng để thụt tháo).
- Ưu điểm: Khá an toàn, có thể dùng dài ngày dưới sự hướng dẫn của bác sĩ.
2. Thuốc nhuận trường kích thích (Stimulant Laxatives)
Tác động trực tiếp lên hệ thần kinh cơ của niêm mạc ruột để thúc đẩy co bóp.
- Hoạt chất: Bisacodyl, Natri picosulfat, Senna (thảo dược).
- Lưu ý: Chỉ nên dùng ngắn hạn (dưới 7 ngày). Lạm dụng có thể gây tình trạng “ruột lười” (mất phản xạ đi tiêu tự nhiên).
3. Thuốc nhuận trường tạo khối (Bulk-forming Laxatives)
Bổ sung chất xơ hòa tan, giúp phân lớn hơn và mềm hơn, kích thích ruột một cách tự nhiên.
- Hoạt chất: Psyllium (vỏ hạt mã đề), Methylcellulose.
- Yêu cầu: Cần uống kèm với rất nhiều nước để tránh gây tắc ruột.
4. Thuốc làm mềm phân và làm trơn (Stool Softeners & Lubricants)
- Làm mềm: Docusate (giúp nước và chất béo thấm vào khối phân).
- Làm trơn: Paraffin lỏng (Dầu khoáng). Thường dùng cho bệnh nhân cần tránh rặn (sau phẫu thuật trĩ, đau tim).
5. Thuốc xổ làm sạch ruột (Bowel Cleansers)
Dùng liều cao để làm sạch hoàn toàn đại tràng trước khi nội soi hoặc phẫu thuật.
- Hoạt chất: Phối hợp Macrogol nồng độ cao với các chất điện giải (Ví dụ: Fortrans).
6. Thuốc dùng tại chỗ (Đặt trực tràng/Thụt tháo)
Cho tác dụng nhanh chóng (thường sau 15–30 phút).
- Hoạt chất: Glycerol (viên đạn đặt), Microlax (ống thụt).
Lưu ý quan trọng (2026):
- Cảnh báo: Không sử dụng thuốc nhuận trường khi đang bị đau bụng cấp không rõ nguyên nhân, tắc ruột hoặc nôn mửa dữ dội.
- Đối với trẻ em: Ưu tiên nhóm thẩm thấu như Macrogol hoặc Lactulose và cần điều chỉnh chế độ ăn uống/vận động trước khi dùng thuốc.
- Tra cứu: Bạn có thể xem chi tiết biệt dược tại chương “Hệ Tiêu Hóa”, mục “Thuốc nhuận trường” trên MIMS Việt Nam.