Trong hệ thống phân loại của MIMS 2026, nhóm “Thuốc chống sốt rét” (Antimalarials – mã ATC: P01B) bao gồm các hoạt chất được sử dụng để dự phòng và điều trị bệnh sốt rét do các loài ký sinh trùng Plasmodium gây ra (P. falciparum, P. vivax, P. ovale, P. malariae).
Dưới đây là các phân nhóm chính theo danh mục MIMS:
1. Dẫn xuất Artemisinin (Nhóm chủ lực)
Đây là nhóm thuốc quan trọng nhất hiện nay trong điều trị sốt rét thể mảng và sốt rét ác tính, thường được dùng trong liệu pháp phối hợp (ACT).
- Hoạt chất: Artesunate (tiêm/uống), Artemether, Dihydroartemisinin.
- Dạng phối hợp phổ biến: Artemether + Lumefantrine (biệt dược Coartem), Dihydroartemisinin + Piperaquine (biệt dược Arterakine).
2. Nhóm Aminoquinoline
Nhóm này có lịch sử lâu đời, tác động vào giai đoạn ký sinh trùng ở trong hồng cầu.
- Chloroquine: Từng là thuốc đầu tay nhưng hiện nay bị kháng rất mạnh ở nhiều vùng. Chủ yếu còn dùng cho sốt rét do P. vivax.
- Primaquine: Thuốc đặc biệt có tác dụng diệt thể ngủ trong gan (ngăn chặn tái phát cho P. vivax và P. ovale) và diệt giao bào (ngăn chặn lây lan).
- Piperaquine: Thường phối hợp với dẫn xuất artemisinin để tăng hiệu quả kéo dài.
3. Nhóm Methanolquinoline
- Quinine (Kinin): Chiết xuất từ vỏ cây Cinchona. Dùng cho các trường hợp sốt rét nặng hoặc khi các thuốc khác bị kháng. Tuy nhiên có nhiều tác dụng phụ (hội chứng Cinchonism).
- Mefloquine: Chủ yếu dùng để dự phòng cho người đi vào vùng dịch tễ hoặc điều trị sốt rét kháng thuốc.
4. Nhóm Biguanide và Pyrimidine (Ức chế tổng hợp Folate)
- Pyrimethamine + Sulfadoxine: Thường phối hợp (biệt dược Fansidar). Hiện nay tỷ lệ kháng thuốc của nhóm này khá cao.
- Proguanil: Thường phối hợp với Atovaquone (biệt dược Malarone) để dự phòng sốt rét cho khách du lịch.
5. Kháng sinh có tác dụng chống sốt rét
Một số kháng sinh được MIMS liệt kê phối hợp để tăng hiệu quả điều trị hoặc dự phòng:
- Doxycycline: Dùng dự phòng sốt rét rất phổ biến cho người di chuyển qua các vùng có ký sinh trùng kháng thuốc.
- Clindamycin: Thường phối hợp với Quinine cho phụ nữ có thai hoặc trẻ em.
6. Cảnh báo và lưu ý từ MIMS 2026
- Tác dụng phụ thần kinh: Mefloquine có thể gây rối loạn tâm thần hoặc giấc ngủ.
- Độc tính trên mắt: Chloroquine dùng liều cao hoặc kéo dài cần kiểm tra thị lực định kỳ.
- Tan máu: Primaquine chống chỉ định cho người thiếu hụt enzyme G6PD vì có thể gây tan máu cấp tính nghiêm trọng.
- Sử dụng cho phụ nữ có thai: Việc lựa chọn thuốc cần cực kỳ thận trọng, thường ưu tiên Quinine + Clindamycin trong 3 tháng đầu.
Khuyến cáo: Việc điều trị sốt rét tại Việt Nam phải tuân thủ nghiêm ngặt theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị sốt rét của Bộ Y tế để đảm bảo hiệu quả và tránh tình trạng kháng thuốc đang gia tăng tại các khu vực trọng điểm.
Chai 200 viên nén
Hộp 10 vỉ x 10 viên
