Trong hệ thống phân loại của MIMS 2026, nhóm Quinolon (mã ATC: J01M) là nhóm kháng sinh tổng hợp có tác dụng diệt khuẩn mạnh bằng cách ức chế enzyme DNA gyrase và Topoisomerase IV, khiến vi khuẩn không thể sao chép DNA.
Dưới đây là phân loại chi tiết nhóm Quinolon theo danh mục MIMS:
1. Phân loại theo thế hệ (Sự phát triển của phổ kháng khuẩn)
- Thế hệ 1 (Quinolon không chứa Fluor):
- Hoạt chất: Acid Nalidixic.
- Đặc điểm: Phổ hẹp, chỉ tác dụng trên một số vi khuẩn Gram âm đường ruột. Hiện nay rất ít dùng, chủ yếu trị nhiễm trùng tiểu dưới đơn giản.
- Thế hệ 2 (Fluoroquinolones phổ rộng):
- Hoạt chất: Ciprofloxacin, Norfloxacin, Ofloxacin.
- Đặc điểm: Tác dụng rất mạnh trên vi khuẩn Gram âm (bao gồm cả trực khuẩn mủ xanh P. aeruginosa). Ciprofloxacin là thuốc đầu tay cho nhiễm trùng tiết niệu phức tạp và nhiễm trùng tiêu hóa (như thương hàn).
- Thế hệ 3 (“Quinolon hô hấp”):
- Hoạt chất: Levofloxacin.
- Đặc điểm: Giữ nguyên hoạt tính trên Gram âm và tăng cường mạnh trên vi khuẩn Gram dương (Phế cầu) và vi khuẩn không điển hình. Rất hiệu quả cho viêm phổi cộng đồng.
- Thế hệ 4:
- Hoạt chất: Moxifloxacin.
- Đặc điểm: Phổ rộng nhất, tác dụng mạnh trên cả vi khuẩn kỵ khí. Thường dùng cho các nhiễm trùng hô hấp nặng và nhiễm trùng ổ bụng.
2. Các dạng bào chế phổ biến
MIMS liệt kê nhóm này với sự đa dạng về đường dùng:
- Đường toàn thân: Viên nén uống và dịch truyền tĩnh mạch.
- Dùng tại chỗ: Thuốc nhỏ mắt, nhỏ tai (ví dụ: Ciprofloxacin, Ofloxacin) để trị viêm kết mạc, viêm tai ngoài.
3. Cảnh báo quan trọng từ MIMS (Cập nhật 2026)
Fluoroquinolones là nhóm kháng sinh có nhiều cảnh báo nghiêm trọng (Black Box Warnings) mà người dùng cần lưu ý:
- Hệ cơ xương khớp: Nguy cơ gây viêm gân và đứt gân gót (Achilles), đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người đang dùng Corticoid.
- Thần kinh trung ương: Có thể gây chóng mặt, lú lẫn, co giật hoặc các rối loạn tâm thần.
- Đường huyết: Gây rối loạn đường huyết nghiêm trọng (hạ hoặc tăng đường huyết), cần thận trọng ở bệnh nhân tiểu đường.
- Phình động mạch chủ: Cảnh báo về nguy cơ bóc tách hoặc phình động mạch chủ ở những người có yếu tố nguy cơ tim mạch.
4. Chống chỉ định và Thận trọng
- Trẻ em dưới 18 tuổi: Hạn chế sử dụng (trừ trường hợp đặc biệt) do nguy cơ gây tổn thương sụn khớp ở trẻ đang lớn.
- Phụ nữ có thai và cho con bú: Chống chỉ định.
- Tương tác thuốc: Không nên uống cùng lúc với các thuốc chứa kim loại (như thuốc kháng acid dạ dày chứa Nhôm, Magie, hoặc thuốc bổ chứa Sắt, Canxi) vì sẽ làm mất tác dụng của kháng sinh.
Khuyến cáo: Do tình trạng kháng thuốc của vi khuẩn E. coli và vi khuẩn lao đối với nhóm Quinolon đang tăng cao tại Việt Nam, MIMS khuyến cáo chỉ nên sử dụng nhóm này khi thực sự cần thiết và theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ.
Hộp 1 lọ x 5ml
Hộp 15 ống x 0,25ml
Hộp 1 lọ x 5ml
Hộp 2 vỉ x 10 viên
Hộp 1 lọ x 5ml
Hộp 2 vỉ x 7 viên
Hộp 1 vỉ x 10 viên
Hộp 1 lọ x 2ml
Hộp 5 vỉ x 10 viên
Hộp 1 vỉ x 10 viên nén
Hộp 1 vỉ x 5 viên
Hộp 1 chai x 250ml
